Yoğun ders programları, okul sonrası kurslar ve yaklaşan sınavların oluşturduğu stres, öğrencilerin günlük beslenme alışkanlıklarını etkileyebiliyor. Özellikle lise çağındaki gençlerde kahvaltının atlanması, öğünlerin düzensizleşmesi ve uzun çalışma saatlerinde hazır atıştırmalıklara yönelme sık karşılaşılan durumlar arasında yer alıyor. Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Beslenme ve Diyet Uzmanı Uzm. Dyt. Gamze Akbaş İşbilir, sınav dönemlerinde dengeli beslenmenin yalnızca fiziksel gelişim açısından değil, dikkat, öğrenme süreçleri ve günlük enerji ihtiyacının karşılanması bakımından da önem taşıdığını belirtiyor.
Uzun Ders Saatleri Beslenme Alışkanlıklarını Değiştirebiliyor
Lise dönemi, gençlerin hem fiziksel gelişimlerinin devam ettiği hem de akademik sorumluluklarının arttığı bir süreç olarak öne çıkıyor. Okul, dershane, etüt ve bireysel çalışma programları arasında geçen uzun saatler, öğrencilerin düzenli beslenmesini zorlaştırabiliyor.Özellikle sabah erken saatlerde evden çıkan öğrencilerde kahvaltının atlanması, öğle yemeğinin geciktirilmesi veya ana öğünlerin yalnızca küçük atıştırmalıklarla geçiştirilmesi görülebiliyor. Bu alışkanlıklar, günlük enerji ve besin ögesi ihtiyacının yeterli karşılanamamasına neden olabiliyor.Uzm. Dyt. Gamze Akbaş İşbilir, sınava hazırlanan gençlerin beslenmesinde sürekliliğin önemine dikkat çekerek şu bilgileri paylaşıyor:“Ergenlik döneminde vücudun enerji, protein, vitamin ve mineral ihtiyacı büyüme ve gelişme süreciyle birlikte devam ediyor. Yoğun ders temposu nedeniyle öğünlerin sürekli ertelenmesi veya beslenmenin tek tip yiyeceklerle sınırlandırılması, bu ihtiyaçların karşılanmasını zorlaştırabilir. Öğrencilerin günlük programlarına uygun, farklı besin gruplarını içeren ve sürdürülebilir bir beslenme düzeni oluşturmaları önem taşıyor.”Kahvaltıyı Atlamak Dikkati Etkiler mi?
Sabah saatlerinde yapılan dersler ve deneme sınavları, öğrencilerin zihinsel olarak aktif olmalarını gerektiriyor. Gece boyunca süren açlığın ardından sabah öğününün atlanması, bazı gençlerde açlık hissi, halsizlik ve dikkatini sürdürmekte güçlük yaşama gibi durumlarla ilişkili olabilir.Kahvaltının içeriği de bu noktada önem kazanıyor. Yumurta, peynir, süt veya yoğurt gibi protein kaynaklarının tam tahıllı ekmek, sebze ve meyvelerle birlikte tüketilmesi, dengeli bir öğün oluşturulmasına yardımcı olabiliyor.Ancak her öğrencinin sabah iştahı ve günlük beslenme ihtiyacı aynı olmayabiliyor. Bu nedenle kahvaltı düzeninin kişinin alışkanlıkları, sağlık durumu ve günlük programı doğrultusunda değerlendirilmesi gerekiyor.Sınav Stresi İştahı da Etkileyebiliyor
Sınavlara hazırlık sürecinde yaşanan kaygı ve stres, öğrencilerin yalnızca uyku düzenini değil, yeme davranışlarını da değiştirebiliyor. Bazı gençlerde stresle birlikte iştah azalırken bazılarında özellikle şekerli ve yüksek enerjili yiyeceklere yönelme görülebiliyor.Uzun süre masa başında çalışan öğrenciler, fiziksel açlık hissetmedikleri zamanlarda da can sıkıntısı, yorgunluk veya stres nedeniyle atıştırma ihtiyacı duyabiliyor.Uzm. Dyt. Gamze Akbaş İşbilir, bu süreçte öğrencilerin yeme davranışlarının baskı oluşturmadan değerlendirilmesi gerektiğini belirterek şu ifadeleri kullanıyor:“Sınav dönemlerinde öğrencilerin beslenmesini yalnızca ne kadar yemek yedikleri üzerinden değerlendirmek doğru değil. Stres, uyku süresi, günlük hareketlilik ve öğün düzeni birbiriyle ilişkili faktörlerdir. Ailelerin gençleri belirli yiyecekleri tüketmeye zorlamak veya kilo üzerinden değerlendirmek yerine dengeli beslenme alışkanlıkları geliştirmelerini desteklemesi önemlidir.”Gece Ders Çalışırken Kafein Tüketimine Dikkat
Sınavlara hazırlanan öğrencilerde geç saatlere kadar ders çalışma alışkanlığı, uyku süresinin kısalmasına neden olabiliyor. Bazı gençler uyanık kalabilmek amacıyla kahve, yüksek kafein içeren içecekler veya enerji içeceklerine yönelebiliyor.Kafeinin aşırı tüketimi çarpıntı, huzursuzluk, uykuya dalmakta güçlük ve kaygı belirtilerinde artış gibi sorunlara yol açabiliyor. Özellikle çocuk ve ergenlerde enerji içeceklerinin tüketilmesi önerilmiyor.Uyku süresinin yetersiz olması ise dikkat, öğrenme ve bilgilerin hatırlanması gibi bilişsel süreçleri olumsuz etkileyebiliyor. Bu nedenle ders çalışma saatlerinin düzenlenmesi kadar yeterli uykuya zaman ayrılması da önem taşıyor.Sağlıklı Ara Öğünler Nasıl Planlanmalı?
Okuldan çıktıktan sonra kursa veya etüde devam eden öğrenciler, ana öğünler arasında uzun süre aç kalabilir. Bu durumlarda ara öğünler, günlük beslenme düzeninin desteklenmesine yardımcı olabiliyor.Taze meyveler, yoğurt, süt, ayran, uygun porsiyonlarda ceviz, badem veya fındık gibi besinler pratik seçenekler arasında bulunuyor. Tam tahıllı ekmekle hazırlanan peynirli sandviçler de öğrencilerin yanlarında taşıyabilecekleri alternatiflerden biri olabiliyor.Ara öğünlerin miktarı ve sıklığı ise öğrencinin yaşı, büyüme ve gelişme durumu, fiziksel aktivitesi ve ana öğünlerdeki beslenme düzenine göre değişebiliyor. Bu nedenle her öğrenci için aynı beslenme programının uygulanması uygun olmayabiliyor.Ailelerin Yaklaşımı Beslenme Düzenini Etkiliyor
Sınava hazırlanan gençlerin beslenme alışkanlıklarında ailelerin yaklaşımı önemli bir yer tutuyor. Öğrencilerin ders programlarına uygun öğün saatlerinin planlanması, evde farklı besin gruplarına yer verilmesi ve yemek saatlerinin ek bir stres kaynağına dönüşmemesi, sağlıklı alışkanlıkların sürdürülmesini destekleyebiliyor.Özellikle sınav dönemlerinde gençlerin kilo değişimleri üzerinden eleştirilmesi, yiyeceklerin ödül veya ceza amacıyla kullanılması ve belirli besinlerin akademik başarı sağlayacağı düşüncesiyle tüketilmeye zorlanması uygun bir yaklaşım olarak değerlendirilmiyor.Uzm. Dyt. Gamze Akbaş İşbilir, sınav dönemlerinde beslenmenin bütüncül olarak ele alınması gerektiğini vurgulayarak sözlerini şöyle tamamlıyor:“Gençlerin sınav dönemlerinde ihtiyaç duyduğu şey, kısa süreli ve katı beslenme programlarından çok, günlük yaşamlarına uyum sağlayabilecekleri dengeli alışkanlıklardır. Yeterli ve çeşitli beslenme, düzenli uyku ve fiziksel aktivite birlikte değerlendirildiğinde öğrencilerin hem büyüme ve gelişme süreçlerinin hem de genel sağlıklarının desteklenmesine katkı sağlanabilir. Beslenme ihtiyaçlarının her gençte farklı olabileceği unutulmamalıdır.” 
